Genelleme

Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi, II. Murat’ın (1421 - 1444, 1446 - 1451) ölüp de yerine oÄŸlu Fatih Sultan Mehmet (II. Mehmet) (1444 - 1446, 1451 - 1481) padiÅŸah olduÄŸunda, artık Osmanlı Devleti, Ankara Savaşı’nın tüm sarsıntılarını atlatmış ve kuruluÅŸ dönemini tamamlamış bir imparatorluk olarak dünya tarihindeki yerini almaya hazır bulunuyordu. 1451′de II. Mehmet, atalarının pek çok defa giriÅŸip de baÅŸaramadıkları Ä°stanbul’u alma iÅŸini düşünebilecek ve bunu gerçekleÅŸtirebilecek kadar kendini güçlü hissediyordu.

 Fatih Sultan Mehmet dönemi:

Fatih Sultan Mehmet

II. Mehmet, 6 Nisan 1453′te kuÅŸattığı Ä°stanbul’u 29 Mayıs 1453′te fethetti ve artık bir imparatorluk durumuna gelen devletine baÅŸkent yaptı. Ardından, Bizans tahtı üzerinde hak iddia edebilecek hânedanlara karşı harekete geçti. Mora DespotluÄŸu (1460), Trabzon Rum Ä°mpratorluÄŸu (1461) ve Palailogoslar ile akrabalığı bulunan Galtulusi ailesinin ortadan kaldırdı. Sırbistan, Bosna ve Hersek’i ilhâk etti (1459). Balkanlar’da geniÅŸleme Osmanlı Devleti’ni Tuna üzerinde Macaristan’la; Arnavutluk, Yunanistan kıyıları ve Ege Denizi’nde Venedik’le karşı karşıya getirdi. Uzun bir savaÅŸ (1463 - 1478) sonunda Venedik, Ä°ÅŸkodra, Akçahisar kentleriyle Limni ve EÄŸriboz adalarını Osmanlılar’a bırakmayı ve elde etiiÄŸi ticaret serbestliÄŸi karşılığında her yıl 10000 altın ödemeyi kabul etti. Bu savaÅŸ sürerken II. Mehmet, KaramanoÄŸulları BeyliÄŸi’ni ortadan kaldırdı (1468); KaramanoÄŸulları’nı koruyan ve Venedik’le bir antlaÅŸma yapan Akkoyunlu hükümdârı Uzun Hasan’ı Otlukbeli’nde ağır bir yenilgiye uÄŸrattı. Bu zaferle Osmanlı Devleti Fırat’ın batısındaki Anadolu topraklarına yerleÅŸti; Gedik Ahmet PaÅŸa’nın Toroslar’ı ve Akdeniz kıyılarını zaptetmesiyle de Memlûk Devleti ile sınırdaÅŸ oldu. Gedik Ahmet PaÅŸa’nın 1475′te kuzey Karadeniz’e yaptığı sefer, Ceneviz kolonileri Kefe ve Sudak’ın fethi ve Kırım Hanlığı’nın Osmanlı himayesine girmesiyle sonuçlandı. Böylece Osmanlı Devleti bir iç deniz durumuna gelen Karadeniz üzerinde siyâsi ve iktisâdi tam bir egemenlik kurdu. II. Mehmet’in güney Ä°talya’nın fehiyle görevlendirdiÄŸi Gedik Ahmet PaÅŸa, denizaşırı bir seferle Napoli Krallığı’nın elinde bulunan Otranto’yu aldı ve Ä°talya içlerinde harekâta baÅŸladı. Ama II.Mehmet’in ölümü (1481) bu seferin yarım kalmasına neden oldu.

II. Bayezit dönemi:
II.Mehmet’in ölümünden sonra Osmanlı Devleti, bir iç bunalımla karşı karşıya geldi. II. Bayezit (1481 - 1512), taht kavgasına giriÅŸen kardeÅŸi Cem’i yeniçerilere dayanan Ä°shak ve Gedik Ahmet paÅŸaların desteÄŸiyle yendi; Cem, Rodos Şövalyeleri’ne sığınmak zorunda kaldı. 1484′teki BoÄŸdan seferi ile kuzey ticaretinin zengin limanları Kili ve Akkerman Osmanlı Devleti’ne katıldı. Cem’i ve KaramanoÄŸulları’nın kalıntılarını destekleyen Memlûklar’la savaÅŸ (1485 - 1491) ise genellikle Osmanlılar’ın yenilgisiyle sonuçlandı. Venedik’le savaÅŸ (1499 - 1503), imparatorluÄŸa Modon, Koron, Navarin, Ä°nebahtı limanlarını kazandırdı. Bu savaÅŸ sırasında Osmanlılar, Akdeniz’de Venedik ile boy ölçüşebilecek bir donanma meydana getirdiler. Bu arada, Ä°ran’a egemen olan Åžah Ä°smail’in halifeleri aracılığıyla ÅžiiliÄŸi Türkmenler arasında yaymaya baÅŸlaması, Anadolu’da Osmanlı egemenliÄŸini sarsan bir siyâsi tehlike olarak belirdi. Åžah Ä°smail’in halifelerinde Åžah Kulu’nun önderliÄŸindeki ayaklanma güçlükle bastırılabildi (1511osmanlı devleti .

 Yavuz Sultan Selim dönemi:
Yeniçerilerin desteÄŸi ile babası II. Bayezit’i tahttan uzaklaÅŸtıran Yavuz Sultan Selim, Åžah Ä°smail’in Anadolu’daki müritlerine karşı ÅŸiddetli bir mücadeleye giriÅŸti.KardeÅŸleri Ahmet ve Korkud’u yenerek Åžah Ä°smail’e karşı Çaldıran’da kazandığı zaferden (1514) sonra Tebriz’e kadar ilerledi.Dönüşünde DulkadiroÄŸulları BeyliÄŸi ile TurnadaÄŸ Åžavaşı yapıldı(1515).Bunu gören RamazanoÄŸulları BeyliÄŸi savaÅŸmadan teslim oldu ve Anadoluda Türk birliÄŸi saÄŸlandı. Bundan sonra I. Selim, Memlûklar’a karşı harekete geçti.

 Mısır Seferi :
Nedenleri:

Yavuz Sultan Selim’in Ä°slam Dünyasının lideri olmal istemesi
Baharat Yolu ve zengin bir tarım bölgesi olan Mısır’ı almak istemesi
Dulkadiroğullarının osmanlı egemenliğine girmesi
Memlüklerin Şah İsmail ile ittifak kurması
Mercidabık Savaşı(1516) Memlük sultanı Kansu Gavri yenildi,Suriye,Filistin Osmanlılara geçti. Ridaniye Savaşı(1517) Yeni sultan Tomanbay güçlü bir savunma hattı oluşturdu.Yavuz Sutan Selim müthiş bir taktikle ateşhattının arkasına geçti.Memlük devleti sona erdi,toprakları Osmanlının oldu. Sonuçları:

Memlük toprakları alındı
Memlük hazinesi alındı,hazine altın doldu
Kutsal Emanetler İstanbula taşındı
Halifelik Osmanlılara geçti
Osmanlı devleti teokratik devlet yapısı kazandı
Venedikliler Kıbrıs ödedikleri 10000 altını Osmanlıya ödemeye başladılar
Baharat Yolu,Mısır alındı

Bu dönemde batıya hiç sefer düzenlenmemiştir.

Kanuni Sultan Süleyman dönemi:
Kanuni Sultan Süleyman, I. Selim döneminde duraklayan Batı’ya karşı gazâ siyâsetini yeniden yürürlüğe koydu. Belgrad’ın zaptı (1521) Orta Avrupa’da; Rodos’un zaptı (1522) ise Akdeniz’deki etkinlikleri için Osmanlı Devleti’ne elveriÅŸli bir konum kazandırdı. Macar ordusunu Mohaç’ta yok eden (1526) Kanuni, Macaristan’ın baÅŸkenti Buda’ya (Budin) girdi ve Macaristan’ı Zapolya’nın krallığında himâyesine aldı.Mohaç Åžavaşı tarihin en kısa süren ÅŸavaşıdır. Bu, Osmanlı Devleti’ni Macaristan egemenliÄŸi için Habsburglar’la karşı karşıya getirdi. Kanuni, Zapolya’yı korumak için 1529′da Viyana’nın kuÅŸatılmasıyla sonuçlanan seferi, 1532′de de Alman Seferi’ni yaptı. 1541′de ise Osmanlı egemenliÄŸindeki Macaristan topraklarını bir Osmanlı eyaleti (Budin Eyaleti) yaparak ilhâk etti; ölen Zapolya’nın oÄŸluna, kendisine baÄŸlı olması koÅŸuluyla Erdel PrensliÄŸi’ni verdi. 1543′teki Macaristan seferi sırasıda ise Estergon Kalesi’ni zapt etti. 1547′de Avusturya ve Almanya ile imzalanan barış antlaÅŸması ile Kanuni, ellerinde tuttukları Macaristan topraklarını yılda 30000 altın haraç ödenmesi koÅŸuluyla Habsburglar’a bıraktı. Ancak savaÅŸ, 1551′de yeniden baÅŸladı.
 Rodos’un alınması  [deÄŸiÅŸtir]Kanuni döneminde Osmanlı Devleti’nin batıya karşı bir savaÅŸ cephesi de Akdeniz’di. Akdeniz’de meydana gelen ilk önemli olay, Saint Jean Şövalyeleri’nin elinde bulunan Rodos’un alınması oldu (1522). Kanuni’nin Rodos’u ele geçirdiÄŸi sıralarda Türk-Ä°slâm korsanlar, Cezayir’de bir korsan devleti kurmuÅŸ bulunuyordu. Ancak bu korsan devleti, V. Karl’ın baskıları karşısında, Osmanlı Devleti’nin korumasına girmek zorunda kaldı ve böylece Cezayir bir Osmanlı eyâleti oldu (1533). Bu korsan devletin başında bulunan ünlü denizci Hızır Reis de, Barbaros Hayrettin PaÅŸa adı ile Osmanlı kaptan-ı deryalığına getirildi. Barbaros Hayrettin PaÅŸa’nın Osmanlı kaptan-ı deryası olduÄŸu dönemde, Akdeniz’de Osmanlı Devleti ile baÅŸta Ä°spanya ve Ä°talyan ÅŸehir devletleri arasında çok ÅŸiddetli deniz mücadeleleri gerçekleÅŸti. Bu dönemin en önemli olayı, Preveze Deniz Savaşı’nda Barbaros Hayrettin PaÅŸa’nın, kendisinden gemi, top ve asker sayısı bakımından üstün olan ve Andrea Dorya komutasındaki birleÅŸik Hristiyan donanmasına karşı kazandığı parlak zafer oldu (28 Eylül 1538). Bu zafer Osmanlı donanmasının Akdeniz’in en güçlü deniz kuvveti olduÄŸunu ortaya koydu. 1541′de V. Karl’ın Cezayir’i almak için yaptığı giriÅŸim de püskürtüldü. Yine Preveze Deniz Savaşı’ndan sonra Osmanlı donanması, Barbaros’un komutasında, Fransa’ya yardım etmek için V. Karl’ın müttefiki Savoya Dükü’nün elinde bulunan Nis’i aldı (1543). 1551′de Trablusgarp, Osmanlı egemenliÄŸine geçti. Cerbe’de 1560′ta büyük bir deniz zaferi daha elde edildi. Bütün bu baÅŸarılar Osmanlılar’ın Akdeniz’in en güçlü deniz kuvveti olduÄŸunu ortaya koyduÄŸu gibi, bir süre Akdeniz’in bir Osmanlı denizi olmasını da saÄŸladı.

Hint Deniz Seferleri:

Akdeniz’de Osmanlılar’la Hristiyan Akdeniz devletleri arasında her iki taraf için de yıpratıcı deniz savaÅŸları yapılırken, Osmanlı Devleti 1538′den baÅŸlayarak Hint Okyanusu’nda Portekizliler ile mücadeleye giriÅŸti Osmanlı Devleti’nin Hint Okyanusu için mücadelesi 1669′a kadar sürdü. Bu süre içinde birkaç kez Hindistan’a, bir kez de Sumatra Adası’na donanma gönderildi; Yemen, HabeÅŸistan ve bazı Afrika ülkeleri Osmanlı Devleti’ne katıldı, Hint Okyanusu’nda Portekizlilere karşı bazı deniz baÅŸarıları elde edildi ise de, Osmanlılar Hint Okyanusu’nda kesin bir üstünlük saÄŸlayamadılar. Osmanlılar’ın Hint Okyanusu’ndaki baÅŸarısızlığı daha sonra hem Osmanlı devleti hem de tüm doÄŸu ulusları için son derece olumsuz sonuçlar doÄŸuracaktır.

 İran seferi:
Kanuni döneminde önemli mücadele alanlarından biri de Ä°ran oldu. Yavuz Sultan Selim zamanında Ä°ran’a karşı kazanılan Çaldıran zaferine, Osmanlı ordularının Tebriz’e kadar ilerlemesine ve tüm DoÄŸu Anadolu’nun Osmanlı egemenliÄŸine geçmesine karşın Ä°ran ile kesin bir barış antlaÅŸması imzalanmamıştı. Gerek Ä°ran gerekse Osmanlı Ä°mpratorluÄŸu, birbirlerine kuÅŸku ile bakıyorlardı. Ä°ran, Anadolu’yu ele geçirme planlarından vazgeçmediÄŸi gibi, Osmanlılar da Hint Okyanusu’na kuzeyden açılan iki körfezden biri olan Basra Körfezi’ne açılan Irak topraklarını ele geçirme emelleri besliyorlardı. Bu arada iki devlet arasında sınır olayları da eksik deÄŸildi; bir takım sınır görevlileri durmadan taraf deÄŸiÅŸtirmekteydiler. Bütün bu olaylar bir araya gelince 1533′te Sadrazam Ä°brahim PaÅŸa, Ä°ran seferiyle görevlendirildi, arkasından da padiÅŸah Ä°ran seferine çıktı (1534). “Irakeyn Seferi” denilen bu seferin en önemli ve kalıcı etkisi BaÄŸdat dahil olmak üzere Irak topraklarının Osmanlılar’ın eline geçmesi oldu (1535). Böylece Hint Okyanusu’na açılan önemli körfezlerin ikisi de Osmanlılar’ın eline geçmiÅŸ oldu. Ä°ran savaÅŸları 1555′teki Amasya AntlaÅŸması ile sona erdi; antlaÅŸma sonucu Azerbaycan ile merkezi Tebriz, bir kısım DoÄŸu Anadolu toprakları ve Irak Osmanlılar’ın eline geçti. Bu barış 1576 yılına kadar sürdü.